31-10-2016
KONFERENCJA "ZAOLZIE JAKO WIELOETNICZNY REGION HISTORYCZNO-KULTUROWY"
Instytut Politologii warszawskiego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Polski Związek Kulturalno-Oświatowy w Republice Czeskiej oraz Fundacja Collegium Interethnicum byli organizatorami zrealizowanej w Warszawie 28-29 października konferencji naukowej: "Zaolzie jako wieloetniczny region historyczno-kulturowy. Doświadczenia koegzystencji i wyzwania na przyszłość".
Dyrektor Biura naszego Stowarzyszenia Bogdan Kasperek przyjął zaproszenie uczestnictwa w panelu na temat: "Zaolzie jako europejski i polsko-czeski region transgraniczny. Działania w zakresie animacji życia społeczno-kulturalnego oraz zachowania polskiego dziedzictwa kulturowego na Zaolziu". Cieszy to, że wsparcie udzielane przez Euroregion Śląsk Cieszyński, głównie poprzez finansowe dotacje z Funduszu Mikroprojektów jest nie tylko doceniane ale i ciekawie oraz wartościowo promowane.
Konferencja była swoistym świętem Śląska Cieszyńskiego w stolicy Polski. Obok wartościowych wystąpień i dyskusji popularno-naukowych, przygotowane zostały stoiska promujące produkty i markę "Mikroregionu Górolsko Swoboda" oraz bardzo bogaty i zróżnicowany program artystyczny zaolziańskiego świata kultury.
Idea konferencji:
Zaolzie jest jednym z wielu wieloetnicznych, wielowyznaniowych i wielokulturowych regionów Europy Środkowej, stanowiąc swego rodzaju wspomnienie po czasach gdy przynależność państwowa i narodowa nie odgrywała tak istotnej roli w życiu społecznym jak tożsamość regionalna czy wyznaniowa, i gdy nie podejmowano jeszcze prób „porządkowania” przestrzeni dążąc do zapewnienia poszczególnym regionom i państwom jednolitości etnokulturowej. Zaolzie jako integralna część Śląska Cieszyńskiego, podobnie jak rumuńsko-ukraińska, a niegdyś austriacka Bukowina, Spisz, Banat, Wojwodina czy Wołyń, przez wieki stanowiło terytorium, z którym swój los wiązało na trwałe wiele różnych grup etnicznych. Ów teren obecnego pogranicza polsko-czesko-słowackiego zamieszkiwali Polacy, Czesi, Słowacy, Niemcy, Żydzi, a obecnie także Wietnamczycy i Romowie. Warto wspomnieć również o osadnictwie wołoskim w Beskidzie Śląskim (na południowych terenach Zaolzia), które pozostawiło trwałą spuściznę w sferze kultury materialnej i duchowej. W szczególności zaś w postaci specyficznych tradycji związanych z gospodarką szałaśniczą. W ciągu ostatniego stulecia struktura narodowościowa Zaolzia ulegała poważnym zmianom prawie niemal w każdej dekadzie.
Zmiany w zakresie struktury etnicznej (ale także wyznaniowej) w ostatnich 100 latach miały swoje źródło zarówno w dobrowolnych i przymusowych migracjach, konfliktach zbrojnych i sporach granicznych, wreszcie w polityce narodowościowej (w tym dążeniach asymilacyjnych). Słowem, które wydaje się najlepiej definiować sytuację tego regionu po upadku monarchii austro-węgierskiej jest tymczasowość, polegająca na braku solidnego i trwałego oparcia w danej strukturze społeczno-politycznej. „Wędrująca” granica to nie tylko problem administracyjny i polityczny. Przykład podzielonego granicą państwową Cieszyna (stolicy Śląska Cieszyńskiego, także przedzielonego granicą) i indywidualnych biografii jego mieszkańców doskonale pozwala zrozumieć, jak dużym problemem było życie w mieście, którego gospodarze zmieniali się jak w kalejdoskopie. Osoba, która urodziła się w 1914 roku po zachodniej stronie Olzy, a zmarła „standardowo” w wieku ok. 80 lat, w ciągu swojego życia była obywatelem: Austro-Węgier (1914-1918), Polski (1918), Czechosłowacji (1918-1938), Polski (1938-1939), Niemiec (1939-1945, obywatelstwo lub status mieszkańca bez obywatelstwa), znowu Czechosłowacji (1945-1992, warto jednak zaznaczyć, że zaraz po wojnie na tereny Zaolzia na krótko powróciła polska administracja), a żywota dokonała już w Republice Czeskiej (1993-). W samej zaś Czechosłowacji ustrój państwa zmieniał się aż czterokrotnie (1938, 1948, 1968, 1990). Trudno to nazwać spokojnym życiem. Los indywidualnych tożsamości, jak i całych grup społecznych, jest tutaj (i w wielu innych podobnych miejscach EŚW) wyjątkowo poplątany.
Dla regionu Zaolzia kluczowe wydaje się współżycie dwóch narodów – polskiego i czeskiego. Współżycie obydwu narodów na tym niewielkim skrawku ziemi nacechowane jest jednocześnie współpracą i konfliktem, okresami pokojowego współżycia oraz walk zbrojnych, wzajemnym zaufaniem i pragmatycznym dystansem. Tego typu ambiwalencja nie jest czymś wyjątkowym na terenach wieloetnicznych, przeciwnie – stanowi regułę, która wymyka się ocenom moralnym czy politycznym, albowiem jest czymś naturalnym, niejako wpisanym w kod genetyczny regionów wieloetnicznych. Z perspektywy ostatnich 100 lat można orzec, że stosunki polsko-czeskie przeszły z etapu konfrontacji do etapu kooperacji, mimo że przecież nadal nie brakuje napięć i trudnych tematów we wzajemnych stosunkach.
Celem konferencji jest próba bilansu ostatnich 100 lat w odniesieniu po pierwsze do stosunków polsko-czeskich na cieszyńskim pograniczu, po drugie – do sytuacji politycznej, ekonomicznej i społeczno-kulturowej Polaków mieszkających od pokoleń na Zaolziu, będących dla nich typową „małą ojczyzną” niezależnie od zmieniających się granic politycznych. Organizatorom zależało na analizie i omówieniu różnych wymiarów oraz znaczeń relacji międzykulturowych oraz dokonujących się w specyficznej atmosferze kulturowej pogranicza – przemian tożsamości narodowej i regionalnej. Dlatego też konferencja ta w swej warstwie naukowej, adresowana jest do przedstawicieli różnych dyscyplin społecznych i humanistycznych – do historyków, politologów, socjologów, etnologów, kulturoznawców, regionalistów. Gorąco zachęcamy do tego, by korzystając ze specyficznych dla ww. nauk ujęć badawczych, wspólnie zastanowić się nad znaczeniem zaolziańskiej wielokulturowości oraz wyzwaniami na przyszłość.
Obszary dyskusji:
- Zaolzie w wielkiej i małej polityce w latach 1918-1989;
- Stosunki polsko-czeskie (1918-1989);
- „Gorące” pogranicza w Europie Środkowo-Wschodniej: między konfliktem a współpracą;
- Zaolzie po roku 1989: oczekiwania, nadzieje, postulaty;
- Stosunki polsko-czeskie po 1989 roku;
- Dylematy i przemiany tożsamości Polaków na Zaolziu;
- Zaolzie jako europejski i polsko-czeski region trans graniczny;
- Działania w zakresie animacji życia społeczno-kulturalnego oraz zachowania polskiego dziedzictwa kulturowego na Zaolziu;
- Polonia i Polacy za granicą jako integralny element polskiej wspólnoty narodowej – pytania o polską politykę zagraniczną (i nie tylko).
